Ας ξεκινήσουμε από το αυτονόητο. Η όπισθεν δεν είναι μια ακόμη «σχέση» του αυτοκινήτου. Είναι μια εντολή που αλλάζει αμέσως και δραστικά την κατεύθυνση κίνησης του οχήματος. Και γι’ αυτό θα έπρεπε να αντιμετωπίζεται με λίγο περισσότερη… σοβαρότητα από τις ίδιες τις εταιρείες πρώτα από όλα.
Τα τελευταία χρόνια, η οδήγηση έχει γίνει ηλεκτρονική. Τα αυτόματα κιβώτια κυριαρχούν, τα ηλεκτρικά αυτοκίνητα πολλαπλασιάζονται και ο παραδοσιακός λεβιές έχει σε πολλές περιπτώσεις αντικατασταθεί από ένα μικρό περιστροφικό χειριστήριο, έναν διακόπτη ή ακόμη και ένα κουμπί. Είναι εύκολο. Είναι μοντέρνο. Είναι πρακτικό. Είναι όμως και το καλύτερο δυνατό από πλευράς ασφάλειας;
Γιατί κάποτε, για να βάλεις όπισθεν, δεν αρκούσε μια απλή κίνηση. Κάνοντας αυτή την δουλειά ένα τέταρτο του αιώνα και έχοντας δουλέψει και ως παρκαδόρος για αρκετά χρόνια (ως δεύτερη δουλειά) έχω οδηγήσει χιλιάδες αυτοκίνητα. Παλιότερα, θυμάμαι σε κάποια δεν… έβρισκα την όπισθεν. Βλέπετε, στα χειροκίνητα κιβώτια υπήρχαν διάφορες μηχανικές λύσεις: έπρεπε να πιέσεις τον λεβιέ προς τα κάτω, να σηκώσεις έναν δακτύλιο, να ξεπεράσεις μια ασφάλεια ή να κάνεις μια συγκεκριμένη κίνηση που δεν έμοιαζε με τις υπόλοιπες αλλαγές (πχ στα BMW έπρεπε να σπρώξεις με πολλή δύναμη αριστερά τον λεβιέ και μετά να τον κάνεις εμπρός). Και αυτό δεν γινόταν επειδή οι μηχανικοί ήθελαν να μας δυσκολέψουν τη ζωή. Γινόταν ακριβώς επειδή η όπισθεν ήταν διαφορετική.
Το χέρι σου έκανε μια επιπλέον, συνειδητή κίνηση. Ο εγκέφαλός σου λάμβανε ένα μικρό αλλά σημαντικό μήνυμα: πρόσεχε, τώρα δεν επιλέγεις απλώς την επόμενη σχέση. Αλλάζεις κατεύθυνση.
Σήμερα, αντίθετα, σε αρκετά αυτοκίνητα μπορείς να επιλέξεις “R” με μία μικρή κίνηση του δαχτύλου, ενώ σε κάποια υπάρχει διακόπτης τον οποίο πρέπει να σπρώξεις προς τα… εμπρός για να επιλέξεις να πας πίσω…
Και εδώ βρίσκεται το πραγματικό ερώτημα. Δεν υποστηρίζω ότι τα σύγχρονα αυτοκίνητα είναι «επικίνδυνα» επειδή έχουν ηλεκτρονικούς επιλογείς. Κάθε άλλο. Διαθέτουν αισθητήρες, κάμερες, συστήματα υποβοήθησης και ηλεκτρονικές δικλείδες ασφαλείας που παλαιότερα ούτε μπορούσαμε να φανταστούμε. Όμως καμία τεχνολογία δεν μπορεί να καταργήσει εντελώς τον ανθρώπινο παράγοντα.
Και τα περιστατικά κατά τα οποία ένας οδηγός μπερδεύει την επιλογή εμπρός με την όπισθεν δεν είναι κάτι καινούργιο. Με την εξάπλωση των αυτόματων αυτοκινήτων και, ακόμη περισσότερο, των ηλεκτρικών, όπου η μετάδοση της κίνησης είναι άμεση και η λειτουργία του συστήματος διαφορετική από αυτή που γνωρίζαμε παλαιότερα, το θέμα αποκτά ακόμη μεγαλύτερο ενδιαφέρον.
Το αυτοκίνητο δεν χρειάζεται να περιμένει να «ανεβάσει στροφές». Πατάς το γκάζι και η απόκριση μπορεί να είναι άμεση. Και αν η εντολή που έδωσε ο οδηγός δεν ήταν αυτή που είχε στο μυαλό του; Τότε τα πράγματα μπορούν να γίνουν πολύ άσχημα, πολύ γρήγορα. Αυτό ακριβώς μου ήρθε στο μυαλό μετά από το ατύχημα που συνέβη εδώ, στη γειτονιά μου, στα Βριλήσσια, στο οποίο σας προανέφερα. Δεν έχει τόση σημασία ποιο ήταν το συγκεκριμένο αυτοκίνητο ή ποιος έφταιξε.
Σημασία έχει το ερώτημα που γεννά ένα τέτοιο περιστατικό:
Μήπως η όπισθεν θα έπρεπε να απαιτεί από τον οδηγό μια πιο ξεκάθαρη και συνειδητή ενέργεια; Γιατί υπάρχει μια γενικότερη τάση στην αυτοκινητοβιομηχανία: να κάνουμε τα πάντα όσο το δυνατόν πιο εύκολα. Όπως πχ συμβαίνει με τις οθόνες αφής αντί για φυσικά χειριστήρια. Χάνεις έτσι την αίσθηση της αφής που σου προσφέρουν οι φυσικοί διακόπτες και πρέπει να πάρεις το βλέμμα σου από τον δρόμο… Όταν οδηγούμε δεν είμαστε στον καναπέ μας να “γαργαλάμε” την οθόνη του κινητού μας.
Υπάρχουν λειτουργίες όπου η φυσική αντίσταση, η διαφορετική κίνηση ή ακόμη και ένα μικρό «βάρος» στη διαδικασία είναι στην πραγματικότητα ένα επιπλέον επίπεδο ασφάλειας.
Τώρα πολλοί θα πουν ” τι μας λες βρε boomer, πήγαινε στους λεβιέδες που ανακάτευες φασολάδα…”. Όμως όχι. Δεν ζητάω επιστροφή στους λεβιέδες. Ζητάω μια δικλείδα ασφαλείας. Αν για να βάλεις όπισθεν έπρεπε να σηκώσεις έναν δακτύλιο, ένα μικρό καπάκι που θα κάλυπτε το κουμπί “R” ή να πιέσεις το κουμπί ή τον διακόπτη για κάποιο συγκεκριμένο χρόνο, δεν θα ήταν πιο δύσκολο να γίνε κατά λάθος; Σκεφτείτε το λίγο.
Ας χρησιμοποιήσουμε την τεχνολογία για να κάνουμε τον άνθρωπο πιο ασφαλή σε περιβάλλον οδήγησης, όχι απλώς για να κάνουμε τη διαδικασία πιο εύκολη.
Γιατί το marketing μπορεί να θέλει ένα όμορφο, μίνιμαλ κουμπί. Ο σχεδιαστής μπορεί να θέλει μια καθαρή κεντρική κονσόλα. Ο χρήστης μπορεί να θέλει να κάνει τα πάντα με ένα δάχτυλο.
Όμως ο μηχανικός ασφαλείας, θα πρέπει να σκέφτεται κάτι άλλο: Τι θα συμβεί αν αυτό το δάχτυλο κάνει λάθος και πάμω σε μια στιγμή βιασύνης πατήσει το “R” αντί για το “D”. Ίσως λοιπόν η όπισθεν να μην πρέπει να είναι ακόμη μια εύκολη εντολή του αυτοκινήτου. Όχι για να μας ταλαιπωρεί, αλλά για να μας κάνει να σταματάμε για ένα κλάσμα του δευτερολέπτου και να σκεφτόμαστε τι ακριβώς κάνουμε.
Και όταν μιλάμε για ένα αυτοκίνητο που ζυγίζει ενάμιση, δύο ή και περισσότερους τόνους, αυτό το κλάσμα του δευτερολέπτου μπορεί να έχει πολύ μεγαλύτερη αξία από την ευκολία ενός ακόμη κουμπιού… Όπως ήταν και παλιά που για τα αυτοκίνητα αποφάσιζαν οι μηχανικοί και όχι το… marketing!
